Een jaar van uitdaging, verandering en hernieuwde energie, zo is 2017 het best te duiden. In 2017 werkte Natuur & Milieu op de thema’s energie, voedsel, mobiliteit en grondstoffen hard aan verandering door middel van onderzoek, debat en lobby, en door initiatieven die mensen helpen bij het nemen van concrete duurzame stappen. Hoogtepunten waren de ontwikkeling van nieuwe richtinggevende toekomstvisies – voor mobiliteit en voedsel – en onze sturende rol in het debat over het sluiten van kolencentrales. Daarnaast was er de groei van windenergie op zee en speelden we een grote rol bij de totstandkoming van het Grondstoffenakkoord. Onze politieke acties richtten zich natuurlijk ook op de verkiezingen en het coalitieakkoord. Dit akkoord biedt belangrijke aanknopingspunten voor verduurzaming, met name ten aanzien van het klimaat. Maar nog steeds zien we noodzaak voor meer ambitie. De projecten Testrijders en Slimwoner zijn uitgebouwd, zodat we nog meer mensen laten kennismaken met elektrisch rijden en helpen op de weg naar gasloos wonen. Daarnaast is Nederland Zoemt gestart, met extra steun van de Nationale Postcodeloterij. We zijn heel trots op dit belangrijke project om de wilde bij te beschermen.

Na een aantal jaren met tegenvallend financieel resultaat, is eind 2016 besloten tot een reorganisatie, die in 2017 in de praktijk is uitgevoerd. De organisatie is gereduceerd en vereenvoudigd, en werkwijzen zijn verbeterd. Inkomsten en uitgaven zijn weer in balans gebracht en de grip op het resultaat is verstevigd. Hiermee is een mooie basis gelegd voor een gezonde toekomst voor Natuur & Milieu. De blik is vooruit gericht en dat moet ook. Met de nieuwe regering, en de groeiende maatschappelijke dynamiek op de thema’s die voor Natuur & Milieu centraal staan, kunnen we de komende jaren wederom veel impact realiseren.

De in 2016 ingezette reorganisatie had in 2017 veel impact op de medewerkers. Niet alleen werd er afscheid genomen van collega’s, maar ook was het wennen aan de ingezette lijn waarbij de teams geen teamhoofd meer hadden en de managementlaag van ‘hoofden’ verdween. In plaats daarvan kregen negen programmaleiders extra taken. Ook in 2018 zal verder aandacht worden besteed aan de invulling van de nieuwe rollen en het ontwikkelen van de taakverdeling, de onderlinge samenwerking en het projectmatig werken.

Na het vertrek van de directeur Tjerk Wagenaar in maart 2017 besloot de Raad van Toezicht met het managementteam om de reorganisatie samen in goede banen te leiden. Het hoofd Programma’s Geertje van Hooijdonk vervulde met ingang van 13 maart ad interim de rol van directeur. De Raad van Toezicht zocht tegelijkertijd een nieuwe directeur, en per 1 november kon ondergetekende vol trots en optimisme van start. Het team is erin geslaagd om met de medewerkers en de Raad van Toezicht de beoogde veranderingen door te voeren, nieuw elan te creëren en tegelijkertijd mooie en invloedrijke projecten uit te voeren.

In juni stond de verhuizing naar de Arthur van Schendelstraat gepland. Deze verhuizing paste mooi in het veranderproces. Een nieuwe start, lagere kosten en een fris open kantoor dat de samenwerking bevordert, niet alleen binnen Natuur & Milieu maar ook met de medehuurders: Stichting De Noordzee, De Natuur en Milieufederaties, de Natuur en Milieufederatie Utrecht, en de Vereniging voor Milieurecht.

In het afgelopen jaar was de cruciale uitdaging om de kosten en baten goed met elkaar in balans te krijgen. Dit is goed geslaagd. De eenmalige kosten van de verhuizing en de wissel van directeur hebben ertoe geleid dat 2017 met een ingecalculeerd negatief resultaat kon worden afgesloten. Op de overige kosten en baten kon een break-even worden gerealiseerd. Met de steun van de Nationale Postcode Loterij en de vele partners en donateurs is er in 2017 een omzet geboekt van € 5.635.129. Het uiteindelijke financiële resultaat is – € 316.405.

Graag bedank ik alle medewerkers van Natuur & Milieu voor hun passie en doorzettingsvermogen, en onze partners, donateurs en financiers voor hun gedrevenheid en steun!

Vooruitblik 2018

Inhoudelijk zetten we de gevolgde lijn van de afgelopen jaren voort. In samenwerking met overheid, bedrijfsleven en consumenten brengt Natuur & Milieu een duurzame wereld dichterbij, door grensverleggend en agenderend onderzoek, lobby, toekomstvisies, het aanjagen van nieuwe duurzame oplossingen en het betrekken van bedrijven en mensen bij het zetten van duurzame stappen.

Het in 2018 te sluiten klimaatakkoord biedt een grote kans op versnelling van verduurzaming voor de komende jaren, op alle voor Natuur & Milieu belangrijke thema’s. Hier steken we dus in 2018 veel energie in.

Ook op het thema energie staat het klimaat centraal. De positie die Natuur & Milieu heeft opgebouwd op de onderwerpen wind op land en wind op zee is zeer geschikt om ook in 2018 de nodige doorbraken te bewerkstelligen. De balans tussen duurzame energie, natuurbehoud en andere functies van de Noordzee is precair. Wij zetten mogelijke oplossingsroutes op de agenda met een constructieve dialoog en met projecten zoals de Rijke Noordzee: een initiatief samen met Stichting De Noordzee, bedrijven en onderzoekers om natuurherstel te creëren bij windmolens. Daarnaast blijft het terugbrengen van het gasgebruik een belangrijk speerpunt.

Op het thema mobiliteit zet Natuur & Milieu zich ook in 2018 weer in voor strengere emissienormen, en voor betere voorwaarden voor autodelen en elektrisch rijden voor iedereen. Door de samenwerking met bedrijven wordt zakelijke mobiliteit steeds duurzamer. Ook particulieren kunnen elektrisch rijden uitproberen dankzij ons project Testrijders. Luchtvaart heeft een grote en groeiende impact op klimaat en milieu: in 2018 zullen we daar verschillende activiteiten op ontwikkelen. Het momentum voor de verduurzaming van mobiliteit groeit en in 2018 wil Natuur & Milieu dit verzilveren.

Ook voedsel is ‘hot’. Het besef dat de landbouw niet op de huidige voet verder kan en toe is aan een nieuw en duurzaam perspectief, is gegroeid. Met de voedselvisie en projecten als Nederland Zoemt, en Het MeNu van morgen heeft Natuur & Milieu het belang daarvan fors onderstreept. Dat smaakt naar meer!

Het in 2017 gesloten Grondstoffenakkoord is een goede basis voor concrete vervolgstappen naar een circulaire economie.

De begroting en het jaarplan voor 2018 laten een positief beeld zien. Nu onze financiële huishouding op orde raakt, kan Natuur & Milieu weer beter vooruitkijken, en vol inzetten op het bereiken van nog meer impact. In 2018 start Natuur & Milieu met een nieuwe meerjarenvisie en meerjarenbegroting om dit verder te concretiseren. We gaan met veel enthousiasme een nieuwe fase in!

Met meer grip op projectuitgaven en acquisitie zijn zwarte cijfers mogelijk in 2018. We streven ernaar om de reservepositie van Natuur & Milieu in de toekomst weer te kunnen verstevigen. Een positie die nodig is om risico’s die zich onverhoopt voordoen te kunnen opvangen.

Ook in 2018 zetten wij ons met hart en hoofd in voor een mooie, gezonde en duurzame wereld. Een wereld waarin mensen leven, werken en ondernemen zonder schade aan natuur en milieu. Waarin duurzame keuzes aantrekkelijk zijn. Samen met mensen, bedrijven en overheden maken wij onze wereld stap voor stap beter!

Marjolein Demmers


Directeur (sinds 1 november 2017)