Introductie

Natuur & Milieu heeft een intensief jaar achter de rug, waarin veel is bereikt. Meer dan ooit ging het in de samenleving over de natuur, het klimaat en het milieu.

Op het moment dat we ‘live’ gaan met dit jaarverslag is Nederland en de wereld in de ban het corona-virus. Dit heeft ongekende gevolgen voor de samenleving en de economie. Ook in deze moeilijke context zoekt Natuur & Milieu naar manieren om een positieve bijdrage te leveren, passend bij de behoeften die nu leven. In samenwerking met overheid, bedrijven en mensen, gaan we vastberaden door om stappen te zetten naar een duurzame toekomst voor iedereen.

Natuur & Milieu heeft een intensief jaar achter de rug, waarin veel is bereikt. Meer dan ooit ging het in de samenleving over de natuur, het klimaat en het milieu. De rechter deed in mei een uitspraak over stikstof (PAS), in juni werd het Klimaatakkoord na ruim 1,5 jaar onderhandelen gesloten en in december sprak de Hoge Raad een vonnis uit over de Urgenda-klimaatzaak. Deze ontwikkelingen hebben veel effect op de samenleving. En al deze aandacht voor natuur, klimaat en milieu veroorzaakte ook maatschappelijke onrust. We zitten midden in een grote transitie en dat geeft chaos. Maar het biedt ook kansen! Nederland is klein, maar onze invloed en kansen zijn groot. Kansen om maatregelen te nemen die goed zijn voor korte en lange termijn, die voor nieuw perspectief zorgen.

Klimaatbeleid is noodzakelijk voor de toekomst

Natuur & Milieu greep de onderhandelingen van het Klimaatakkoord in 2019 aan als kans om te komen tot effectief klimaatbeleid. Onze inzet was een ambitieus en eerlijk akkoord, waarmee Nederland kan voldoen aan de afspraken uit het Parijs-akkoord uit 2015. Begin 2019 bleek uit doorrekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dat het conceptakkoord niet genoeg was om ‘Parijs’ te halen. We lobbyden voor extra maatregelen, liepen mee met de Klimaatmars en zetten een “inkoppertjes”-campagne op met andere organisaties om te laten zien dat er draagvlak is om verregaande maatregelen te nemen.

Wij hebben in het najaar van 2019, na de nieuwe doorrekeningen van PBL, onze steun betuigd aan het Klimaatakkoord. We zijn tevreden met de CO2-heffing voor de industrie en met de afspraak dat 70 procent van onze elektriciteit in 2030 afkomstig is van zon en wind. Daarnaast zijn er concrete afspraken gemaakt voor het verduurzamen van woningen en gebouwen. Met onze deelname aan het Klimaatakkoord willen we eraan bijdragen dat maatregelen voortvarend worden uitgevoerd. In het akkoord zitten ook een flink aantal punten die we teleurstellend en onvoldoende vinden, zoals de magere inzet op het stimuleren van elektrisch rijden. We gaan ons de komende jaren, samen met de Natuur- en Milieufederaties en vele andere partners, volop inzetten om deze tekortkomingen alsnog te verbeteren.

Stikstofcrisis vraagt om ander beleid, onder andere in de landbouw

In onze voedselvisie (2017) staat de omslag naar een duurzame kringlooplandbouw centraal. We werkten de afgelopen jaren hard om deze omslag te bereiken met verschillende projecten en allerlei partners. Via het Klimaatakkoord heeft Natuur & Milieu actief gepleit voor een consistente lange termijn-aanpak die nodig is. De Wageningen Universiteit & Research (WUR) werkt door ons pleidooi in opdracht van het Rijk een scenario-studie uit om inzichtelijk te krijgen wat er nodig is om de landbouw in 2030 en 2050 binnen de milieugebruiksruimte én klimaatdoelen te krijgen. Deze scenariostudie is in het voorjaar van 2020 gereed.

De uitspraak van de Raad van State over stikstof (PAS) op 29 mei 2019 zette alles op scherp. De rechter verklaarde de PAS (Programma Aanpak Stikstof) ongeldig, met grote gevolgen voor de bouw en de landbouwsector. De uitstoot van stikstof bedreigt de biodiversiteit in natuurgebieden. Boeren en bouwers voelden zich in het nauw gedreven en voerden massaal protestacties uit. Voor Natuur & Milieu benadrukte deze crisis dat het huidige landbouwsysteem failliet is. We hebben integrale en structurele oplossingen nodig voor een landbouw die toekomstperspectief heeft. Daarbij is een gebiedsgerichte aanpak nodig. We pleitten voor heldere doelen, inprijzen van milieuschade en belonen van boeren die zich inzetten voor meer biodiversiteit en een schone leefomgeving. Onze oplossingen hebben we in gesprekken aangereikt aan het kabinet en politici. Hierin trokken we actief op met andere natuurorganisaties, waaronder Natuurmonumenten en WNF.

Van chaos naar verduurzaming

Een duurzame toekomst voor iedereen is mogelijk. Het wordt steeds duidelijker dat het anders moet en anders kan! Maar we zien ook dat het debat verhardt. Bestaande belangen van bijvoorbeeld de luchtvaartsector, de boeren, de bouw en de industrie komen in het nauw. Dat verklaart de toegenomen weerstand vanuit alle hoeken. Natuur & Milieu plaatst dit in het perspectief van het transitiemodel van DRIFT. Als we de maatschappelijke onrust verklaren vanuit dit transitiedenken dan betekent het dat we een kantelpunt aan het naderen zijn. Om iedereen mee te nemen op weg naar die duurzame toekomst, moeten bedrijven hun activiteiten ombouwen of afbouwen. Natuur & Milieu lobbyde richting de overheid en politiek om hen te motiveren verantwoordelijkheid en regie te nemen. Zonder beleid komt er geen systeemverandering. Met de koplopers in verschillende sectoren werkten we samen. We namen mensen mee in ons transitiedenken door te laten zien hoe het anders kan en we vroegen ze om steun. We vertelden waarom gedragsverandering nodig is, wat er al gebeurt, en wat het jezelf en het klimaat en de natuur oplevert.

Sleutelprojecten

Natuur & Milieu werkt op de thema’s waar de grootste impact te behalen is voor een duurzame toekomst voor iedereen. We richten we ons op de terreinen met de grootste klimaatvoetafdruk: energie, mobiliteit, voedsel en grondstoffen. Binnen deze thema’s richten we ons op veranderingen die goed zijn voor het klimaat en voor biodiversiteit.
Dit zijn belangrijke projecten, naast het Klimaatakkoord, waar we ons het afgelopen jaar voor hebben ingezet:

  • De verduurzaming van de luchtvaart: Vliegen is één van de meest vervuilende manieren van transport, maar toch blijft de luchtvaartsector groeien. Er ontstaat een flinke druk op het klimaat door uitstoot van broeikasgassen, geluidsoverlast en luchtverontreiniging. Innovatie levert de komende decennia nog te weinig op. Om emissievrij reizen in 2050 mogelijk te maken, moeten we anders en duurzamer gaan reizen, met de trein, elektrische auto of bus. Het beleid van de overheid moet daarom drastisch veranderen. Het afgelopen jaar deden we veel onderzoek, schreven we een alternatieve luchtvaartnota en overhandigden we deze aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat. We werkten ook samen met de koplopers. In onze coalitie “Anders Vliegen” voerden 24 grote bedrijven een aantal best practices door om hun klimaatvoetafdruk van vliegen te verminderen. En we inspireerden mensen om met de trein of auto op vakantie te gaan met onze duurzame (digitale) reisgids.
  • Nieuwe warmte: We moeten in Nederland van het aardgas af. Aardgas is een fossiele brandstof die zorgt voor de uitstoot van CO2. Warmtenetten gaan een belangrijke rol spelen om mensen in Nederland aardgasvrij te laten wonen. We lobbyden richting de overheid om ervoor te zorgen dat in de nieuwe Warmtewet de warmtenetten duurzaam zijn. Met bedrijven sloten we een Warmtepact, met als doel de groei en verduurzaming van warmtenetten te versnellen. Maar voor een warmtenet ben je als burger afhankelijk van je gemeente en sta je in de wacht. Een belangrijke stap die mensen wel alvast zelf kunnen nemen om aardgasvrij te wonen, is de isolatie van hun huis. Ter inspiratie liep Kim Feenstra over de rode loper in onze isolatiejurk. Hiermee lanceerde ze een ‘duurzame wintercollectie’ aan isolatiemogelijkheden.
  • Waterkwaliteit en biodiversiteit: De Nederlandse waterkwaliteit staat zwaar onder druk. Daardoor loopt de biodiversiteit gevaar en wordt waterzuivering steeds moeilijker en duurder. Een groot deel van de vervuiling komt door mest en bestrijdingsmiddelen. Dat komt in het water terecht, deels rechtstreeks en deels via het grondwater. We willen de vervuiling bij de bron aanpakken. Met onderzoek, lobby en via media agendeerden we de slechte waterkwaliteit in ‘overige wateren’ (sloten, grachten). Met grootschalig burgeronderzoek namen we watermonsters waardoor we op meer dan 850 plekken de waterkwaliteit konden meten.
  • Nederland Zoemt: Heel Nederland kwam in actie voor de wilde bij. Dat is hard nodig, want de helft van de soorten is in gevaar. En dat terwijl ze zo belangrijk zijn voor onze voedselvoorziening. Ook dit jaar organiseerden we samen met partners we de Nationale Bijentelling, waardoor mensen ons hielpen inzicht te krijgen in de bijenpopulatie. Er is veel openbaar groen dat een gemeente op een bijvriendelijke manier kan beheren. Zo zorgt een gemeente voor meer voedsel- en nestgelegenheid. Om gemeenten te inspireren, kiezen we ieder jaar de bijvriendelijkste gemeente. De titel ging afgelopen jaar naar Moerdijk. Daarnaast werkten we samen met het Wellantcollege om via het groene mbo-onderwijs de (toekomstige) hoveniers en groenvoorzieners klaar te stomen voor bijvriendelijk beheer. Daarvoor ontwikkelden we lesmateriaal en een online spel.
  • De Rijke Noordzee: Ooit was 20 procent van de Noordzeebodem bedekt met natuurlijke riffen zoals oesterbanken. Door menselijk ingrijpen en ziektes zijn deze verdwenen. Door het plaatsen van levende riffen op de bodem van windparken in de Noordzee herstellen we de onderwaternatuur. Zo helpen we onze aarde op twee manieren: duurzame energie tegen klimaatverandering, en natuurontwikkeling voor meer biodiversiteit in de Noordzee. Uit de eerste monitoringsexpeditie bleek dat natuurontwikkeling binnen windmolenparken kansrijk is. In 2019 kregen we 8,5 miljoen uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij om dit project te financieren.

Interne organisatie van Natuur & Milieu

Dit alles konden we doen door de inzet van onze collega’s, de samenwerking met vele partners en met de steun van de Nationale Postcode Loterij, Adessium Foundation, Stichting Albron, European Climate Foundation, Fred Foundation en onze vele andere partners (zoals bedrijven en overheden) en onze donateurs.

We streven ernaar om jaarlijks onze kosten en baten goed in evenwicht te houden. In de loop van 2019 hebben we ervoor gekozen om daar enigszins van af te wijken. We sluiten het jaar 2019 daardoor af met een negatief resultaat van € 93.373 bij een som van de baten van € 5.897.520 (-1,5%). Dit komt o.a. doordat we hebben ingezet op extra inhuur van externen ter vervanging van een aantal zieken. In 2019 hebben we geïnvesteerd in de ontwikkeling van ons team door trainingen, werving van nieuwe collega’s en door het maken van inhoudelijke strategische analyses (theory of change); een aantal collega’s volgden een leiderschapstraining en we voerden een werkplezier-onderzoek uit. 2019 was ook het jaar waarin we een contract sloten met een nieuwe accountant om onszelf scherp te houden. Daarnaast hebben we statuten en reglementen geactualiseerd en stappen gezet om het projectmatig werken te verbeteren.

Vooruitblik 2020

Onze Meerjarenvisie 2019-2021 ‘Impact en Focus’, geeft ons richting. Door steeds slimmer na te denken over samenhangende interventies (lobby, onderzoek en campagnes) willen we nog effectiever worden in het realiseren van duurzame veranderingen. 2020 wordt een belangrijk jaar voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Veel afspraken moeten landen in wetgeving, daar werken wij aan mee. Dit wordt naar verwachting ook het jaar van de luchtvaartnota, nieuwe maatregelen in de landbouw en voor de natuur om een antwoord te hebben op de stikstofcrisis. Daarnaast bereiden politieke partijen zich voor op de verkiezingen in 2021. Natuur & Milieu wil een aantal belangrijke onderwerpen onder de aandacht brengen bij politieke partijen. Ook willen we mensen inspireren met onze campagnes. We brengen de Doggybagcampagne opnieuw uit, starten onze campagne “vakantie zonder vliegen” met een afkickkliniek voor vliegschaamte op de Vakantiebeurs, we schalen Auto van de Straat op en we vernieuwen ons platform Slimwoner.

Impact van de coronacrisis

De coronacrisis zal ongetwijfeld zijn effect hebben op – de planning van – onze voorgenomen projecten en campagnes. Tot en met maart 2020 lopen bijna alle projecten door en zijn de financiële gevolgen beperkt. Financieel en qua bemensing staat Natuur & Milieu er goed voor.
Als de coronamaatregelen lang aanhouden verwachten we dat meer projecten vertraging oplopen waardoor de baten zullen dalen. Ook staat het aantrekken van financiering onder druk. Er worden nu verschillende scenario’s opgesteld en besparingsmaatregelen in kaart gebracht om resultaatverlies zo veel mogelijk te beperken.
Onze verwachting is dat onze continuïteit op korte en middellange termijn niet in de problemen komt. Een belangrijk deel van de inkomsten staat al vast (met name door de bijdrage van de Nationale Postcode Loterij). Daarnaast hebben we voldoende liquide middelen en een goede continuïteitsreserve.

Daarnaast hebben we voldoende liquide middelen en een goede continuïteitsreserve. Er lag eind 2019 een uitdagende begroting en een mooi, impactvol jaarplan voor 2020. Onze inzet is, en blijft, om dit plan uit te voeren – deels aangepast aan de nieuwe omstandigheden -, en om onze doelen te bereiken in acquisitie en werving van partners. Ook in 2020 blijven wij ons met veel enthousiasme en vastberadenheid inzetten voor een mooi, gezond en duurzaam Nederland.

Dank voor de ongekend belangrijke steun en hulp van de Nationale Postcode Loterij, onze vele andere partners (zoals fondsen, bedrijven, overheden) en onze donateurs. Dank aan alle medewerkers en vrijwilligers van Natuur & Milieu voor hun doorzettingsvermogen en hun gedrevenheid!

We hopen dat we ook in deze verwarrende tijden op uw steun mogen blijven rekenen.

Marjolein Demmers,
Directeur Natuur & Milieu

Marjolein Demmers, Directeur Natuur & Milieu

 

 

  • sponsor
  • sponsor
  • sponsor